„W SPRZECZ­NYM MIEŚCIE – dokumenty tożsamości” projekt artystyczno-​naukowyku, kuratorka Krystyna Potocka


Projekt „W sprzecz­nym mieście – dokumentny tożsamości” powstał z myślenia o miejscu i jego tożsamości w nowej rzeczywistości, po trans­for­macji ustrojowej w Polsce. Jest kontynuacją dotych­czasowych rozważań Galerii Man­hat­tan o mieście jako prze­strzeni inspirującej i prowokującej wypowiedzi o charakterze artystycz­nym i naukowym (patrz: http://​free.​art.​pl/​g​a​l​e​r​i​a​_​m​a​n​h​a​t​t​a​n​/​p​r​o​j​e​k​t​y​.html). Odnosi się do położonego w centrum Łodzi osiedla miesz­kaniowego Man­hat­tan, którego zwyczajowa nazwa odzwier­ciedla aspiracje ówczesnych władz miasta, a także tęsknoty i marzenia ludzi, którzy chcieli tu zamieszkać. Osiedle zbudowane zostało w latach 70-tych ubiegłego stulecia, miało być „miastem w mieście”, sym­bolem „robotniczego innego”, wizytówką postępu. Według poety Michała Dalec­kiego mieszkańca tego osiedla „...jest ono fanaberią minionego czasu, a dla trzeciego pokolenia gniaz­dem ciepłym i chłodnym zarazem, przy­tul­nym i drażniącym niedogodnościami...”. Skala betonowej architek­tury wyróżnia je spośród innych łódzkich osiedli, a architektoniczno-urbanistyczna wizja dla tej części Łodzi ukształtowała charakterystyczną socjologię i klimat tego osiedla. Zamiesz­kuje je ok. 3.000 osób, przede wszyst­kim łódzka inteligen­cja, w dużym stop­niu ludzie kul­tury, sztuki i nauki.

 

 

Dlaczego słynny bulwar Broad­way nie­spodziewanie prze­biega na skos miasta zbudowanego na planie  prostopadłych ulic? Główna oś nowojor­skiego Man­hat­tanu jest śladem po wydep­tanym niegdyś przez Indian szlaku. Seria wycieczek z mieszkańcami osiedla Man­hat­tan w Łodzi będzie próbą zwrócenia uwagi na lokalne zjawiska i znaczenia – takie jak wiatr, zawrotne wysokości, spek­takularne zachody słońca, obecność artystów, podział na dolną i górną cześć – które nawiązują do amerykańskiego mitu Nowego Jorku. Inscenizowane spacery będą jednocześnie próbą uprawiania archeologii kon­tek­stual­nej najsłynniejszego osiedla w Łodzi.  

Mirosław Błaszczyński
Czy Man­hat­tan obliczony jest na wieczność?
Mirosław Błaszczyński projek­tuje obec­nie najwyższy budynek w Łodzi, który zostanie sklejony z jednym z manhattańskich wieżowców. Prowadzi pracownię architektoniczną na słynnym 7. piętrze – niezamieszkałym pasie daw­nych suszarni i pralni, dzielącym blok na dwie połowy. Mieszkał na Man­hat­tanie w latach 1980–2005, dziś żyje tu jego córka. Architekt zauważył, że osiedle jest jedynym powojen­nym frag­men­tem miasta reprodukowanym na pocztówkach. Wycieczka będzie oprowadzaniem po nieistniejącej jesz­cze post­nowoczesnej architek­turze, która nawiązuje do nie­zrealizowanej moder­nistycz­nej wizji Osiedla z lat 70. – prze­znaczonego na wieczność.

Małgorzata Bączyńska
One mil­lion dollar view – jak zmierzyć czas w bloku, obserwując ruch Ziemi wokół Słońca?
Małgorzata Bączyńska jest inżynierem włókiennictwa i projektantką wzorów tkanin (które często odnaj­duje w ubraniach kobiet na ul. Piotr­kow­skiej) oraz rdzenną mieszkanką Man­hat­tanu. Dużo pracuje w domu. Widok z jej okien, na wschody i zachody słońca, skłonił ją do eksperymentów z badaniem per­spek­tywy i obserwowaniem zmian pejzażu miej­skiego wobec poruszającej się kuli ziem­skiej. Mieszkańcy Man­hat­tanu cieszą się  przysłowiowym „one mil­lion dollar view” – łódzkim widokiem za milion dolarów – na ul. Piotrkowską, prze­strzenie industrialne, rzędy kamienic, peryferyjne osiedla i przedmieścia. Małgorzata Bączyńska opowie o znaczeniu światła, badaniach meteorologicz­nych, stop­niach naświetlenia Osiedla oraz domowych spo­sobach pomiaru czasu w perspektywie wschodów i zachodów słońca.

Paweł „Runa” Fabiszew­ski
Witraże i mozaiki w bloku, pijaństwo na klat­kach – osiedlowy flâneur.
Mówi o sobie: „rzeźbiarz, malarz, witrażysta, wódka czysta”. Paweł Fabiszew­ski prowadzi pracownię artystyczną na ostat­nim piętrze bloku przy ul. Piłsudskiego. Zaj­muje się projek­towaniem witraży, grafiką, aranżacją korytarzy w swoim bloku  (m.in. kolumny jońskie przy win­dach). Mieszka na Osiedlu od samego początku, czyli od 1978 roku. Zna minione rytuały alkoholowe Osiedla: nie­gdysiej­sze miej­sca schadzek, pory spożywania alkoholu, wizje osiedla „po kieliszku”. Spacer będzie wędrówką manhattańskiego flâneura po korytarzach, klat­kach, zaułkach, dachu garażu oraz innych, ciem­nych i ponurych miej­scach.

Leszek Skrzydło
Kim byli Indianie Man­hat­tanu?
Leszek Skrzydło mieszka na łódzkim dolnym Manh­hatanie od 1980 roku. Jest reżyserem filmów dokumen­tal­nych i oświatowych. Jego dokument pt. „Pałace Ziemi Obiecanej”, po wielu latach uświadomił Łodzianom niezwykłe dziedzic­two architek­toniczne i kulturowe miasta, i miał zainspirować Andrzeja Wajdę do realizacji słynnego obrazu. Leszek Skrzydło jest też autorem książek o łódzkich rodach fabrykanc­kich („Rody fabrykanckie”, cz. I i II). Z dzisiejszej per­spek­tywy fabrykanci i tkacze byli Indianami Man­hat­tanu. Kto mieszkał na terenie dzisiej­szego Osiedla przed powstaniem bloków? Gdzie stały zburzone pałace XIX-​wiecznych kapitalistów, a gdzie domy robotników? Leszek Skrzydło zaproponuje spoj­rzenie na archeologię kontekstualną Osiedla.