Na targowisku na Stadionie Dziesięciolecia i okolicznych błoniach funkcjonuje lokalny radiowęzeł, który emituje reklamy lub informacje o godzinach funkcjonowania stanowisk i innych sprawach organizacyjnych wyłącznie po polsku. Projekt Radio Stadion Nadaje przekształcił lokalny radiowęzeł w weekendowe radio, którego audycje były proponowane przez artystów radio-art oraz międzynarodową społeczność kupców w ich językach. Na jeden dzień sytuacja uległa zmianie, głośniki nadawały we wszystkich językach obecnych na bazarze mniejszości – rosyjskim, wietnamskim, armeńskim – ale nie po polsku. Projekt zainspirowany był pracą duńskiego artysty Jensa Haaninga, w której artysta na placu centralnym w Kopenhadze emitował przez głośniki żarty po turecku. Naturalnie rozumiała je tylko ta mniejszość. Instalacja zawieszała na chwilę moc władczą języka urzędowego, wydobywając tych „niewidzialnych”.

Odwołując się do strategii radio-artu, projekt miał na celu stworzenie społeczności nadawców i słuchaczy, którzy trochę niezauważenie przez ostatnie lata urozmaicili krajobraz homogenicznego, postkomunistycznego miasta. Kiedyś, odbierając Wolną Europę, słyszeliśmy nazwy zachodnich stacji – Frankfurt, Londyn, Paryż – teraz, kiedy granica symbolicznego Zachodu się przesunęła, to Polska stała się Zachodem dla Hanoi. Głosy w Radiu Stadion były głosami na co dzień niesłyszalnymi, głosami ze Wschodu: z Izmiru, Addis Abeby czy Erewanu. Ramówkę – wiadomości, komentarze, prognozę pogody i inne zwyczajowe programy – przygotowali Jacek Skolimowski i Adam Witkowski z Radia Simulator (dziennikarz i artysta zajmujący się radio-artem), a także Pit Schultz i Diana McCarty z berlińskiego „podwórkowego” Backyardradio, którzy walczą o wolny dostęp do częstotliwości radiowych i zachęcają do tworzenia lokalnych, odśrodkowych rozgłośni. Do budki spikera na Stadionie, z której nadawał radiowęzeł i którą można było obejrzeć, przychodzili kupcy i prowadzili audycje na żywo: usłyszeliśmy manifesty tybetańskie czy transmisje z różnych stanowisk targowiska. Radio zaczęło działać w niedzielę o godzinie dziewiątej, kiedy na Stadionie był duży ruch, stanowiło wtedy jedną z barw w kakofonii dźwięków. Im później – tym dźwięk był wyraźniejszy. Po południu radio rozbrzmiewało wśród pustych, zaśmieconych alejek targowiska niczym alarmujący komunikat.

Krzysztof Wodiczko w eseju na temat swojej twórczości przywołuje grecki termin „parezja” oznaczający umiejętność głoszenia krytyki publicznej, włączania rzeczy bolesnych, nawoływania do odpowiedzi. Parezjastą – mówi Wodiczko – może być artysta, który używa narzędzi i instrumentów „pomocnych w ekspresji i komunikacji oraz porozumiewaniu się urządzeń, akcji i sytuacji” oraz sam je konstruuje. Takie obiekty Wodiczki jak Instrument osobisty, Pojazd dla bezdomnych czy Laska tułacza zaprzęgały sztukę i technologię do performatywnych działań miejskich, wzmacniających publiczną obecność niektórych grup czy warstw społecznych.

Radio Stadion w swoich założeniach również miało takie parezjastyczne funkcje. Przywracało krytyczną i konfliktową wartość przestrzeni publicznej. Wielu polskich kupców wszczęło alarm, kiedy z głośników, zamiast polskiego podrzędnego radia, popłynął arabski śpiew. Nie zgadzali się na to „zawodzenie” i „kwilenie”, na ten hałas. Obecne dotychczas polskie tło dźwiękowe okazało się transparentną normą, a „arabskie miauczenie” było nie do zniesienia. Radio stworzyło przestrzeń niezgody, wyświetlając społeczne wykluczenia i pozorny konsensus, o którym pisze Chantal Mouffe. W codzienności Jarmarku Europa współżyją ze sobą różne nacje, jednak ta cicha ugoda jest kompromisem za cenę milczenia, frustracji i opresji niektórych. Dystrybutorzy produktów, którymi handlują Wietnamczycy, współpracują z ambasadą, w wyniku czego opozycjoniści wietnamscy nie mają wyboru: albo znikną z bazaru, albo będą sprzedawać towar tajski lub rosyjski. Jednym z komunikatów w Radiu Stadion było informowanie Azjatów o istniejącej sytuacji, wygłaszanie aktywistycznych apeli po wietnamsku, przejęcie wewnętrznego narzędzia komunikacji władzy. Radio zmieniło wreszcie charakter bazaru – na leżakach wylegiwali się przygodni słuchacze, zapominając o gorączce tanich zakupów.

http://www.radiosimulator.org/

http://backyardradio.de/blog/

Wybrane artykuły i recenzje:

Sybille Korte, Katze odel Nudelmaschine, "Berliner Zeitung" 23.11.2007

Julia Slater, Spreading the Swiss Word in Eastern Europe,Turkish Weekly, 11.03.2009

Dominika Buczak, Miejsce, którego nie było, Wysokie Obcasy (Gazeta Wyborcza),24.03,2009

Daniel Miller, Stadium X, Frieze, 15.05.09