Stadion X – Miej­sce, którego nie było –  Reader

Autorzy tekstów: Claire Bishop, Sebastian Cichocki, Ben­jamin Cope, Halina Galera, Ewa Majew­ska, Pascal Nicolas-​Le Strat, Warren Niesłuchowski, Marek Ostrow­ski, Grzegorz Piątek, Cezary Polak, Anda Rot­ten­berg, Roland Schöny, Pit Schultz, Tomasz Stawiszyński, Bar­bara Sudnik-Wójcikowska, Stach Szabłowski, Ngô Văn Tuong Redak­cja Joanna Warsza

Zdjęcia: Mikołaj Długosz, Christophe Gail­lard, Jerzy Kosiński/NCS, Damazy Kwiatkowski/PAP, Marta Pruska, Marta Orlik, Marek Ostrow­ski, Tomasz Paster­nak, Albert Zawada/Gazeta

Połączenie socjalistycz­nego mauzoleum, aztec­kiej świątyni i systemu bunkrów z siecią ogródków, drzewek owocowych i niezliczonych straganów – oto jeden z możliwych obrazów zruj­nowanego Stadionu Dziesięciolecia i otaczającego go bazaru Jar­marku Europa. Stadion wybudowano w 1955 roku z gruzów miasta po II Wojnie Światowej. Przez czterdzieści lat miał służyć dobremu imieniu komunizmu. W połowie lat osiemdziesiątych obiekt przestał ostatecz­nie pełnić funk­cje spor­towe. Popadł w ruinę. Na początku lat dziewięćdziesiątych „ożywili” go międzynarodowi kupcy, pionierzy kapitalizmu, którzy ustawili na koronie Stadionu łóżka polowe z towarem. Po dwudziestu latach fan­tomowej obecności w środku miasta to miej­sce znika z mapy War­szawy. Panowały tam inne prawa, inny klimat, inna strefa czasowa, waluta i język: sklepy otwierane były o trzeciej w nocy, a zamykane w południe, tłum mówił azjatyc­kimi językami, boisko porastała dzika roślinność, a trybuny przetrząsali archeolodzy w poszukiwaniu śladów średniowiecznej War­szawy.

Książka Stadion X-Miejsce, którego nie było jest w założeniu readerem – a więc wyborem tekstów, które tworzą wielowątkowy obraz tego „miasta w mieście” – ostat­nich lat funk­cjonowania Stadionu Dziesięciolecia i otaczającego go bazaru. Obszar przed­stawiony jest m.in. z perspektywy historii Land-​Artu, jako widowiskowa ruina, dziki las, królestwo tymczasowości i tanich zakupów, obóz pracy archeologów i botaników, miasteczko wiet­nam­skie, zjawisko akustyczne, perła architek­tury czy  źródło legend miej­skich. Reader dokumen­tuje także projekty per­for­matywne Podróż do Azji – spacer akustyczny po Stadionie X-lecia oraz  Finisaż Stadionu X-lecia stwarzając im kon­tekst teo­retyczny.

Wydany w dwóch językach – pol­skim i angielskim reader adresowany jest do użytkowników miasta, dla których Stadion Dziesięciolecia stanie się z czasem odległą planetą, a książka ta, dzięki pasjonującym i głębokim esejom zaproszonych autorów oraz dokumen­tacji fotograficz­nej, zyska być może status nie­real­nej opowieści o miejscu, którego przecież nigdy nie było.

 

 

 

Dorota Jarecka, Atlan­tyda Dziesięciolecia, "Gazeta Wyborcza", 09.03.2009